Απολιθώματα

Στην περιοχή του Πάρκου έχει βρεθεί μια μεγάλη ποικιλία απολιθωμάτων που κλαύπτει μεγάλο αριθμό ειδών και περιόδων. Τα παλιότερα απολιθώματα της περιοχής έχουν βρεθεί μέσα σε φυλλίτες στην περιοχή του Παλαικάστρου και αποτελούνται από φυτικά υπολείμματα της Λιθανθρακοφόρου περιόδου (~300 εκατ. χρόνων). Πολύ χαρακτηριστικά και κοινά για την περιοχή είναι τα απολιθώματα ρουδιστών, ηλικίας περίπου 70 εκατ. που εντοπίζονται σε αρκετές θέσεις εντός των ασβεστολίθων της ενότητας Τρίπολης, με χαρακτηριστικότερη εμφάνιση εντός του φαραγγιού πάνω από την πηγή της Επάνω Ζάκρου.

Η εποχή του μειόκαινου στην περιοχή του πάρκου εκπροσωπείται από ένα από τα πιο εντυπωσιακά και σημαντικά απολιθώματα, το δεινοθήριο (Deinotherium Giganteum), ένα είδος συγγενικό του ελέφαντα. Τμήματα από σκελετό του δεινοθήριου έχουν βρεθεί σε δύο τοποθεσίες εντός των ορίων του πάρκου, που βρίσκονται κοντά στους οικισμούς Αγίας Φωτιάς και Πάνω Ζάκρος. Σήμερα, τα ευρήματα του δεινοθήριου από την ανασκαφή της Κάτω Ζάκρου εκτίθενται στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης στο Ηράκλειο και μερικά αντίγραφά τους στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Ζάκρου. Εκτός από το δεινοθήριο, την ίδια περίοδο του Μειοκαίνου έζησαν στην περιοχή ένας πρόγονός των χοίρων και ένα μαστόδοντο, σύμφωνα με δυο ευρήματα απολιθωμένων δοντιών που βρέθηκαν το ένα κοντά στην Αγία Φωτιά και στο φαράγγι της Κάτω Ζακρου αντίστοιχα.

Απόλιθώματα θαλάσσιων οργανισμών της περιόδου αυτής έχουν βρεθεί σε διάφορες περιοχές, όπως:

  • Κοράλλια με χαρακτηριστικές εμφανίσεις εντός υφαλογενών ασβεστολίθων βορείως της παραλίας Καρούμπες, εντός του φαραγγιού της Κάτω Ζάκρου και βορειοδυτικά του φαραγγιού της Μονής Τοπλού
  • Αχινοί (Clypeaster) και δίθυρα (Chlamys) εντός μαργών και μαργαϊκών ασβεστολίθων με χαρακτηριστικές εμφανίσεις βορείως της παραλίας Καρούμπες
  • Διάφορα τρηματοφόρα

Η εποχή του πλειστόκαινου αντιπροσωπεύεται στην περιοχή του πάρκου από πολύ σημαντικά απολιθωμένα θηλαστικών που κάποτε έζησαν εκεί και σήμερα βρίσκονται σε πάρα πολλές, παράκτιες κυρίως θέσεις.

Τα θηλαστικά αυτά περιλαμβάνουν κυρίως:

  • Ελάφια (Candiacervus cretensis)
  • Ιπποπόταμους (Hippopotamus creutzburgi)
  • Ελέφαντες (Elephas antiquus)
  • Ποντίκια (Kritimys catreus, Kritimys, Clemmys)

Τα τεμάχη οστών αυτών των ζώων κατά κύριο λόγο έχουν βρεθεί σε παράκτια σπήλαια και καρστικές κοιλότητες, που δημιουργήθηκαν στους ασβεστολιθικούς όγκους της περιοχής, και ειδικότερα στα λεπτά ερυθρά αργιλικά ιζήματα που σκεπάζουν τον πυθμένα τους. Τέτοιες θέσεις έχουν εντοπιστεί περιμετρικά του όρους Τραόσταλος, περιμετρικά του κόλπου Καρούμπες, στον λόφο Φανγκρόμουρο και στον Ξερόκαμπο.

Σε κάποιες περιοχές κατ’ εξαίρεση έχουν εντοπιστεί και ανάλογα απολιθώματα σε επιφανειακές εμφανίσεις (πάγκους) αυτών των ερυθρών αργιλικών ιζημάτων, όπως στην Κάτω Ζάκρο και στο Φανγκρόμουρο.